Αγροδιατροφικός τομέας: Προκλήσεις και ευκαιρίες με ορίζοντα το 2050

Date:

Share post:

Της Σοφίας Εμμανουήλ (semmanouil@gmail.com)

Μέχρι το 2050, ο αγροδιατροφικός τομέας θα πρέπει να τρέφει 40% περισσότερους ανθρώπους και να έχει αυξήσει την παραγωγή τροφίμων κατά 70%, ενώ η καλλιεργήσιμη γη θα έχει αυξηθεί κατά μόλις 10%

Επιπλέον, μέχρι το 2050 το 68% του παγκόσμιου πληθυσμού θα κατοικεί σε αστικές περιοχές, ενώ εκτιμάται ότι το 12% θα υποσιτίζεται. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 1970, η καλλιεργήσιμη γη ανά άτομο, παγκοσμίως, υπολογιζόταν στα 3,8 στρέμματα. Το 2000 μειώθηκε στα 2,3, ενώ η πρόβλεψη για το 2050 κυμαίνεται στα 1,5 στρέμματα.

Μελέτη που εκπόνησαν οι ΕΥ και Τράπεζας Πειραιώς για τον ελληνικό τομέα της αγροδιατροφής συνεκτιμά τα παραπάνω στοιχεία, καθώς και τις ραγδαίες αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες και την κλιματική κρίση, που οδηγεί στην επιτακτική ανάγκη λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση σοβαρών ζητημάτων όπως η σπατάλη τροφίμων, η αλόγιστη χρήση των υδάτινων πόρων, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η υποβάθμιση του εδάφους και η μείωση της βιοποικιλότητας. Σημειώνεται ότι σήμερα η ποιότητα του 75% των χερσαίων εδαφών του πλανήτη έχει υποβαθμιστεί σημαντικά, ενώ, αν συνεχιστεί αυτή η τάση, το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί στο 95% έως το 2050.

Από την πλευρά τους οι καταναλωτές είναι σήμερα πιο ευαισθητοποιημένοι, τόσο στα θέματα της υγείας, της ευεξίας και της διατροφής τους, όσο και σε περιβαλλοντικά και κοινωνικά θέματα, και αναζητούν “τοπικά, αυθεντικά, ανιχνεύσιμα, διαφανή και ηθικά” τρόφιμα – τα λεγόμενα “LATTE” (Local, Authentic, Traceable, Transparent and Ethical).

Οι αριθμοί στην Ελλάδα και στον κόσμο

Σε παγκόσμιο επίπεδο η συμβολή του αγροτικού κλάδου στο παγκόσμιο ΑΕΠ υπολογίζεται στο 4,3%. Σε επίπεδο ΕΕ η Ελλάδα κατέχει τη δεύτερη θέση μετά τη Ρουμανία, όσον αφορά τη συνεισφορά της προστιθέμενης αξίας του αγροτικού κλάδου προς το ΑΕΠ (3,5% το 2020), την τρίτη θέση, μετά τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία ως προς την απασχόληση στον αγροτικό τομέα (10% το 2019) και την έβδομη θέση ως προς τον πληθυσμό σε αγροτικές περιοχές επί του συνολικού αγροτικού πληθυσμού της ΕΕ (3,6%). Με βάση επίσημα στοιχεία του 2020, η Ελλάδα συμβάλει στο 3,4% της συνολικής αγροτικής παραγωγής της ΕΕ, επίδοση που την τοποθετεί στην όγδοη θέση.

Επιπλέον ο αγροδιατροφικός τομέας συνεισφέρει σημαντικά και στις ελληνικές εξαγωγές. Μετά από πολλά χρόνια, κατά τα οποία το εμπορικό ισοζύγιο των προϊόντων του παρέμεινε ελλειμματικό, το 2020 παρουσίασε πλεόνασμα ύψους 207 εκατ. ευρώ, λόγω των βελτιωμένων εξαγωγικών επιδόσεων, σε συνδυασμό με μικρή μείωση των εισαγωγών. Επιπλέον στην Ελλάδα η βιομηχανία τροφίμων, ποτών και καπνού διατηρεί την πρώτη θέση σε αριθμό επιχειρήσεων και αποτελεί τον μεγαλύτερο εργοδότη της εγχώριας μεταποίησης, με ποσοστό που αγγίζει το 40%. Την ίδια στιγμή ο εγχώριος αγροτικός κλάδος συνεισέφερε το 4,7% της συνολικής Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ), με έτος βάσης το 2020 ενώ απασχολεί πάνω από 400 χιλιάδες άτομα, ή ποσοστό που ξεπερνά το 10% του συνόλου του απασχολούμενου δυναμικού. Ωστόσο ο αριθμός των απασχολούμενων μειώνεται δραστικά στην πορεία του χρόνου αν υπολογιστεί ότι το 2001 ξεπερνούσε τις 660 χιλ.

Ο αγροδιατροφικός τομέας στη χώρα μας, παράλληλα με τις παγκόσμιες προκλήσεις, αντιμετωπίζει και μια σειρά από προβλήματα και ιδιαιτερότητες, μεταξύ των οποίων:

– Το επίπεδο γεωργικής εκπαίδευσης των αγροτών στη χώρα, που είναι από τα χαμηλότερα που καταγράφονται στην ΕΕ (στη δεύτερη θέση από το τέλος, με τελευταία τη Ρουμανία), που συνδέεται και με τη μεγάλη ηλικία των αγροτών

– Το μικρό μέγεθος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και το χαμηλό επίπεδο συνεργασίας

– Το χαμηλό επίπεδο υιοθέτησης τεχνολογικής καινοτομίας

Οι παράγοντες αυτοί, συνδυαστικά, έχουν ως αποτέλεσμα τη χαμηλή παραγωγικότητα του ελληνικού αγροτικού τομέα, σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. 

Οι ευκαιρίες

Ωστόσο υπάρχουν ευκαιρίες καθώς η γεωργική εκμετάλλευση του μέλλοντος θα αξιοποιεί την ψηφιακή καινοτομία, μέσα από μια μεγάλη γκάμα συνδεδεμένων συσκευών, ενώ εξελιγμένες τεχνολογίες συλλογής δεδομένων (π.χ. drones, robotic field scanners) και αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης (machine learning) θα βοηθούν τους αγρότες στην παρακολούθηση του αγροκτήματος μέσω πινάκων ελέγχου, και στη λήψη σωστών αποφάσεων. Παράλληλα, παραγωγικές καινοτομίες θα εξακολουθήσουν να δημιουργούν νέες δυνατότητες που θα συμβάλουν στη μείωση του κόστους, την εκμετάλλευση νέων πόρων και τον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του αγροδιατροφικού τομέα. Μεταξύ αυτών είναι η δημιουργία φυτικών υποκατάστατων κρέατος (plant-based meat), η παραγωγή ζωϊκών προϊόντων σε ελεγχόμενο χώρο (cell-based meat), η γεωργία κάθετης παραγωγής (vertical farming) και οι πράσινες συσκευασίες.

Τι προτείνει η έκθεση ΕΥ και Τράπεζας Πειραιώς

Συμπερασμάτικά, οι αναλυτές εκτιμούν ότι το επόμενο κύμα της αγροτικής επιχειρηματικότητας απαιτεί επενδύσεις, κατά μήκος της αλυσίδας αξίας, επικεντρωμένες στη βιωσιμότητα, την καινοτομία και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Με βάση τα στοιχεία της μελέτης και τα ευρήματα της έρευνας, παρουσιάζονται μια σειρά από προτάσεις όπως:

1. Ολιστική προσέγγιση στην αγροδιατροφική αλυσίδα, μέσω της ανάπτυξης ανθεκτικών και βιώσιμων αλυσίδων αξίας

2. Διαμόρφωση ενός σύγχρονου και ολοκληρωμένου σχεδίου ανάπτυξης

3. Οργανωτικός, λειτουργικός και ψηφιακός μετασχηματισμός όλων των επιχειρήσεων που ανήκουν στην αλυσίδα αξίας του αγροδιατροφικού τομέα, έχοντας τον άνθρωπο στο επίκεντρο

4. Διευκόλυνση της ανάπτυξης συνεργειών, συνεργασιών, εμποροδιανεμητικών πλατφορμών, καθώς και συνεργατικού πνεύματος ανάμεσα σε όλα τα μέλη του αγροδιατροφικού τομέα

5. Έμφαση στην εκπαίδευση και την ενίσχυση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και αποτελεσματική προσέλκυση νέων παραγωγών

6. Ανάπτυξη της εξωστρέφειας με συντονισμένο και επαγγελματικό εξαγωγικό μάρκετινγκ

7. Αποτελεσματικό και σύγχρονο branding

8. Υλοποίηση σημαντικών έργων υποδομής που θα διευκολύνουν όλα τα μέρη του αγροδιατροφικού τομέα

9. Προστασία του περιβάλλοντος με την υιοθέτηση σύγχρονων παραγωγικών μεθόδων και της τεχνολογίας σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας

10. Αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, με έμφαση στην ΚΑΠ και στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

11. Μείωση της σπατάλης των τροφίμων

Σοφία Εμμανουήλ
Σκοπός αυτής της ιστοσελίδας είναι να αναδείξει τις δράσεις των εταιρειών που έχουν επενδύσει στην Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη. Να παρουσιάζει τις δράσεις τους, τις απόψεις τους αλλά και τις κυβερνητικές και Ευρωπαϊκές οδηγίες που κατά καιρούς προστίθενται. Η βιώσιμη ανάπτυξη τόσο της κοινωνίας όσο και του ιδιωτικού επιχειρείν είναι υπόθεση όλων μας. Από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα μέχρι τις διοικήσεις των επιχειρήσεων και από τα αρμόδια υπουργεία μέχρι τα διοικητικά συμβούλια των τοπικών κοινοτήτων.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Related articles

Διάκριση της πρωτοβουλίας KPMG “Global Cyber Day” στα Bravo

Ξεχώρισε στη θεματική Εκπαίδευση - Νέα Γενιά - Διά βίου μάθηση στον Πυλώνα «Κοινωνία» στην οποία επωφελήθηκαν περισσότεροι από 1.400 μαθητές.

Συνεργασία My market και Fabric Republic

Η δράση ξεκίνησε πιλοτικά με την τοποθέτηση ειδικά διαμορφωμένων κάδων σε 10 καταστήματα My market στην Αττική.

ΑΒ Βασιλόπουλος: Έκανε τη διαφορά στον Εθελοντισμό για 12η χρονιά

Στο πλαίσιο της Ημέρας Εθελοντισμού της ΑΒ Βασιλόπουλος υλοποιήθηκαν 235 δράσεις σε όλη την Ελλάδα από τα καταστήματα, τις αποθήκες, αλλά και τα κεντρικά γραφεία.

Η FRONERI υποστηρικτής του “No Finish Line Athens 2022”

Eργαζόμενοι της εταιρείας συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα 100 ωρών, περπατώντας ή/και τρέχοντας με στόχο να διανύσουν χιλιόμετρα αγάπης που θα μεταφραστούν σε χρηματική προσφορά προς την Ένωση «Μαζί για το Παιδί».