ΕΕ: Το ενεργειακό αδιέξοδο και οι εναλλακτικές λύσεις

Οι περισσότερες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν μακρά εξάρτηση από τον λιγνίτη και η μετάβαση από τα στερεά ορυκτά καύσιμα πρέπει να γίνει χωρίς αποκλεισμούς.
power plant, carbon, coal fired power plant-5452632.jpg
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

Εν μέσω παγκόσμιας έκρηξης στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων φουντώνει η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.

Της Σοφίας Εμμανουήλ (semmanouil@gmail.com)

Η Ευρώπη εγκαινίασε ένα φιλόδοξο σχέδιο στο πλαίσιο του Green Deal αλλά η ενεργειακή κρίση έρχεται να αναδείξει ένα έλλειμμα εναλλακτικών λύσεων για την προσέγγιση των στόχων ώστε να μην διαταραχθεί η επάρκεια, η ασφάλεια, η συμπερίληψη και άλλες αρχές στις οποίες έχει δεσμευθεί. 

Αυτό επιβεβαιώνεται και από τη συζήτηση που άνοιξε πρόσφατα για την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας ως εναλλακτικής λύσης για χαμηλές τιμές ενέργειας χωρίς την χρήση ορυκτών καυσίμων μιας και οι επενδύσεις σε άλλες μορφές καθαρής ενέργειας απαιτούν αρκετά χρόνια για να αποδώσουν. Αναπτύσσεται στην Ευρώπη μια ισχυρή τάση υπέρ της χρήσης πυρηνικής ενέργειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, με το βασικό επιχείρημα ότι αυτή η μορφή ενέργειας συνδέεται με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Σχετικούς ισχυρισμούς διατυπώνουν αξιωματούχοι χωρών όπως η Γαλλία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ρουμανία κ.α.. Το επιχείρημα ωστόσο που προβάλλουν δεν αρκεί για να πείσει άλλες χώρες και περιβαλλοντικές οργανώσεις που αντιτείνουν ότι η ασφάλεια της πυρηνικής ενέργειας δεν περιορίζεται μόνο στους πυρηνικούς σταθμούς αλλά επεκτείνεται στο σύνολο του πυρηνικού κύκλου και τους σοβαρούς κινδύνους που ενέχει για το περιβάλλον και τη δημόσια ασφάλεια, από την εξόρυξη ουρανίου, την επεξεργασία του, τις πιθανές διαρροές ραδιενέργειας μέχρι το πρόβλημα των πυρηνικών αποβλήτων. 

Η Ελλάδα έχει λόγους να ανησυχεί όσο γειτονικές χώρες εντάσσουν την πυρηνική ενέργεια στην ατζέντα τους και δεν υιοθετούν πολιτικές μείωσης των ατμοσφαιρικών ρύπων. 

Η δίκαιη ενεργειακή μετάβαση

Από την άλλη μεριά θα πρέπει να σημειωθεί το θέμα της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης, καθώς οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων χρειάζονται ένα διακριτό ταμείο για τη δίκαιη ενεργειακή τους μετάβαση, όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του Green Tank σε συνεργασία με το CEE Bankwatch Network.

Οι περισσότερες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν μακρά εξάρτηση από τον λιγνίτη και τον λιθάνθρακα για την παραγωγή της ηλεκτρικής τους ενέργειας. Η μετάβαση από τα στερεά ορυκτά καύσιμα πρέπει να γίνει χωρίς αποκλεισμούς και με τη συμμετοχή αυτών οι οποίοι θα επηρεαστούν περισσότερο, δηλαδή των εργαζομένων στη λιγνιτική βιομηχανία και των τοπικών κοινωνιών στις λιγνιτικές περιοχές. Απαιτεί επιπλέον την κινητοποίηση σημαντικών δημοσίων πόρων, οι οποίοι πρέπει να κατανεμηθούν στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων με τρόπο που να αποφεύγει τα λάθη τα οποία έγιναν στον σχεδιασμό του αντίστοιχου Ευρωπαϊκού Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης.

Η νέα έκθεση, με τίτλο «Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης για τα Δυτικά Βαλκάνια» του Green Tank και του CEE Bankwatch Network, υπογραμμίζει την ανάγκη για ένα Tαμείο Δίκαιης Μετάβασης για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και, χρησιμοποιώντας ένα ειδικό μοντέλο, διερευνά το πώς η κατανομή των πόρων θα γίνει με όσο το δυνατόν πιο δίκαιο τρόπο.

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η ταχύτερη δέσμευση για απεξάρτηση από λιγνίτη και λιθάνθρακα αυξάνει σημαντικά το μερίδιο των πόρων που θα λάβει μία χώρα. Για παράδειγμα η Σερβία επωφελείται περισσότερο από μια πιο γρήγορη απεξάρτηση από τα στερεά ορυκτά καύσιμα λαμβάνοντας έως και 45,4% του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ενδέχεται να λάβει έως και 34,6% και το Κόσοβο μέχρι 23,8% υπό την προϋπόθεση ότι θα απολιγνιτοποιηθεί έως το 2030. Στην περίπτωση της Βόρειας Μακεδονίας, το 2027 που έχει θέσει ως προθεσμία για την απολιγνιτοποίησή της προσδίδει αύξηση μεριδίου στο 13% ενώ το Μαυροβούνιο θα μπορούσε σχεδόν να τριπλασιάσει το μερίδιό του στο 4% εάν αποφασίσει να αποσύρει τη μοναδική μονάδα ηλεκτροπαραγωγής από λιγνίτη το 2022 αντί για το 2035 για το οποίο η χώρα έχει δεσμευτεί.

Επίσης, η διαφορά μεταξύ των χαμηλότερων και υψηλότερων δυνητικών μεριδίων κάθε χώρας για τα έξι σενάρια απολιγνιτοποίησης που αναλύθηκαν στην έρευνα αυξάνεται όταν το κριτήριο της ταχύτητας μετάβασης έχει μεγαλύτερο συντελεστή βαρύτητας. Όταν λαμβάνεται υπόψη η οικονομική δυνατότητα κάθε χώρας στα Δυτικά Βαλκάνια στον σχεδιασμό του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, ευνοούνται οι οικονομικά ασθενέστερες χώρες (Κόσοβο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Αλβανία).

Για να αποφευχθούν οι επιπτώσεις μίας απότομης μετάβασης, όπως αυτή που συμβαίνει στις λιγνιτικές περιοχές της Ελλάδας, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα πρέπει να αρχίσουν να σχεδιάζουν άμεσα τη μετάβαση των λιγνιτικών τους περιοχών, σύμφωνα με τον Νίκο Μάντζαρη, αναλυτή πολιτικής της δεξαμενής σκέψης The Green Tank. Η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα στα Δυτικά Βαλκάνια έρχεται πολύ γρηγορότερα απ’ ότι αναμένουν οι κυβερνήσεις και ένα Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης είναι απαραίτητο για να υποστηρίξει αυτή τη διαδικασία, σύμφωνα με την Ioana Ciuta από το CEE Bankwatch Network. Τονίζει ότι αυτόν τον χειμώνα, μεγάλο μέρος της περιοχής είχε δυσκολίες με βλάβες στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και την προμήθεια λιγνίτη και λιθάνθρακα. Εξηγεί ότι απαρχαιωμένες μονάδες λιγνίτη και λιθάνθρακα στη Βόρεια Μακεδονία, τη Σερβία και το Κόσοβο τέθηκαν εκτός λειτουργίας, δίνοντας έμφαση έτσι στην ανάγκη να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε μέτρα ενεργειακής απόδοσης και βιώσιμες μορφές αποκεντρωμένης παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Εγγραφή στο Newsletter

Γίνε και εσύ ένας από τους 3,000 κοινωνικά υπεύθυνους συνδρομητές μας!

τα πιο πρόσφατα νέα της ΕΚΕ

το Εβδομαδιαίο Newsletter του CSR

Γίνε και εσύ ένας από τους 3,000 κοινωνικά υπεύθυνους συνδρομητές μας!